LOCH-BOEK

Recht op recht?

2012-01-13T15:40:00.000-08:00

Het is cynisch wanneer officiële instanties waarin mensen hun vertrouwen stellen en die als taak hebben de veiligheid van de burgers te waarborgen, een extra bedreiging voor de samenleving gaan vormen. Topbankiers speculeren met het geld van hun klanten en belonen zichzelf daarvoor met bonussen die iedere verbeelding tarten, zelfs nadat de gemeenschap financieel voor hun geknoei heeft moeten opdraaien. Ook na een rampzalig jaar, waarin ze failliet dreigden te gaan en hun beursnoteringen lager dan ooit stonden, vinden de Dexia-managers het nodig om zichzelf alweer te belonen met riante bonussen (tot 45.000 euro bruto). Zoiets stinkt naar witteboordcriminaliteit. Ik begrijp dan ook niet waarom niet iedereen zijn spaargeld weghaalt bij die gewetenloze zakkenvullers.
Politici - Jean-Luc Dehaene, ‘het spaarvarken van Vlaanderen’, voorop - hebben naast hun job als minister of parlementariër allerlei dikbetaalde ‘nevenbaantjes’ en zetelen in beheersraden van banken of grote bedrijven, waarvoor ze jaarlijks vergoedingen ontvangen die een hardwerkende mens gedurende zijn hele loopbaan niet bijeen krijgt. Europarlementsleden staan ’s ochtends, met hun gepakte valiezen in de hand, aan te schuiven om hun rijkelijke dagpremies op te strijken, waarna ze met de noorderzon vertrekken. Wanneer een Duitse televisieploeg dat wil filmen, worden de ‘verkozenen des volks’ kwaad of duiken beschaamd weg. Antwerpse rechters gaan uit eten met Indische lobbygroepen uit de diamantsector en beweren daarna dat er geen sprake kan zijn van enige belangenvermenging. Politiecommissarissen en korpschefs vullen hun zakken met onterechte vergoedingen, maken luxueuze ‘dienstreizen’ en plegen valsheid in geschrifte om het allemaal te verdoezelen. Hoe erger de crisis, hoe groter de graaicultuur aan de top blijkbaar wordt. Het zijn alweer de ‘gewone’ mensen die mogen opdraaien voor het geknoei, de spilzucht en de onkunde van degenen die het goede voorbeeld zouden moeten geven.
Maar wat minstens even wraakroepend is, zijn de almaar erger wordende professionele onkunde en eigengereidheid bij alles wat met Justitie heeft te maken. Op 13 december richt Nordine Amrani een bloedbad aan in Luik. De man belandde al vanaf zijn 16e in de criminaliteit, werd een twintigtal keer veroordeeld, onder meer voor inbraken, diefstallen, geweldpleging, wapenbezit en cannabisteelt, maar kreeg meestal straffen met uitstel of werkstraffen die hij trouwens zelden of nooit uitvoerde. Voor het illegale bezit van een indrukwekkend aantal (oorlogs)wapens, werd hij vrijgesproken wegens ‘een procedurefout’. Voor zijn drugshandel kreeg hij bijna vijf jaar effectieve celstraf. Maar al na drie jaar werd hij ‘onderzocht’ door een psycholoog die oordeelde dat Amrani geen gevaar meer betekende voor de samenleving. Op basis van dat ‘expertenverslag’ werd de crimineel onder voorwaarden vrijgelaten. Enkele maanden later vermoordde hij zijn huishoudster en zaaide dood en vernieling op een Luikse markt.
Op donderdag 29 december stak Otman El Moatassim, veroordeeld voor brandstichting, een woning in brand, waarbij onder meer een baby om het leven kwam. De crimineel was veroordeeld tot drie jaar cel, maar werd al na enkele maanden opnieuw vrijgelaten. Waarschijnlijk was een of andere ‘expert’ opnieuw tot de conclusie gekomen dat de man geen bedreiging meer vormde voor andere mensen.
Psychologie is géén wetenschap, alhoewel heel wat psychologen daar anders over denken. Hoe kan het dat die mensen zulke ingrijpende beslissingen kunnen en mogen nemen, en daarvoor niet verantwoordelijk worden gesteld? Door incompetentie werden gevaarlijke gekken zoals Amrani en Moatassim op vrije voeten gesteld en vielen er talrijke doden en gewonden. Wordt het niet stilaan tijd dat dit soort ‘experten’ persoonlijk aansprakelijk wordt gesteld voor hun eigengereide beslissingen, vóór ze een even grote bedreiging voor de maatschappij vormen als de criminelen zelf?
Een cafébaas die nog alcohol verkoopt aan een dronken klant, riskeert daarvoor een straf. Een architect of aannemer die een loopje neemt met de veiligheidsvoorschriften op bouwterreinen draagt daarvoor de verantwoordelijkheid. Een psycholoog die, na ‘onderzoek’, levensgevaarlijke misdadigers op vrije voeten stelt, heeft alleen een ‘inschattingsfout’ gemaakt. Wanneer iemand in een bedrijf of een dokter in een ziekenhuis zulke ernstige beroepsfouten zou maken, werd hij waarschijnlijk vervolgd of aan de deur gezet. Maar niet bij Justitie waar het al jarenlang krioelt van incompetente werknemers.
Zou het niet meer dan normaal zijn dat rechters en psychologen die gevaarlijke criminelen uit de gevangenis ontslaan, daar vanaf nu de volle persoonlijke en professionele aansprakelijkheid voor moeten dragen? De psycholoog die een gunstig advies gaf om Amrani vervroegd vrij te laten, heeft bloed aan zijn (haar) handen. Wie beslist om voortijdig een einde te maken aan uitgesproken celstraffen, is op zijn minst medeverantwoordelijk wanneer het misgaat.
Wedden dat het grote aantal vervroegde vrijlatingen drastisch zal dalen?

Honden aan de leiband!

2011-10-06T08:11:00.000-07:00

De Belgische wetgeving, natuurorganisaties, gemeentebesturen en ook heel wat gewone burgers worden almaar onverdraagzamer ten opzichte van loslopende honden. Ook op plaatsen waar ze normaal niets of niemand hinderen. Als de wet overal even streng zou worden toegepast, dan is het zo ongeveer in heel België verboden om honden nog vrij te laten lopen. Toch hebben ze dat hard nodig, zeker wanneer het erg actieve honden zijn. Voor alle duidelijkheid: ik ben het er volledig mee eens dat ze altijd en overal onder controle van hun baasje moeten blijven en meteen worden aangelijnd waar en wanneer dat nodig is.
Er zullen ongetwijfeld heel wat mensen zijn met sterke verhalen over loslopende honden die een gevaar voor hun omgeving waren. Toch is het meestal de hond die het meeste gevaar loopt. Ongeveer twee jaar geleden werd één van de honden van vrienden op een zandweg middenin het bos verpletterd onder de wielen van een gigantische traktor met geladen beerkar. De bestuurder ervan deed geen enkele moeite om te stoppen of uit te wijken. Hij is bij de politie gekend als een roekeloze chauffeur, maar de klacht tegen hem werd door het gerecht geseponeerd. Een dag na ‘het ongeluk’ werd ik tijdens de wandeling met mijn honden klemgereden door twee auto’s. In één ervan zat de bewuste boer, in de andere zijn moeder. Ik werd er ter plaatse mee bedreigd dat mijn honden er ook aan gingen als ze niet aan de leiband werden gehouden.
Het Agentschap voor Natuur & Bos doet er nog een schepje bovenop. Enkele maanden geleden werd bekendgemaakt dat ze hun boswachters gericht zouden laten controleren op loslopende honden, want die zijn een gevaar voor fauna en flora. Als er één wezen is dat een ernstig gevaar voor de natuur betekent, dan is het wel de mens. Het aantal sluikstorten in de Kempense bossen neemt zienderogen toe, illegale bewoning van weekendzones is al lang een oud zeer en afsluitingen die auto’s, motors en quads de toegang tot boswegen onmogelijk moeten maken, worden systematisch vernield. En binnenkort begint het jachtseizoen…
Een van de argumenten van het Agentschap voor Natuur & Bos is dat loslopende honden achter reeën aan zouden gaan. Dat sommige rassen een jachtinstinct bezitten, zal ik niet ontkennen, maar dat geldt zeker niet voor alle honden. Aan de andere kant heeft het Agentschap er geen moeite mee om jagers toelating te geven om reeën ‘af te schieten’, onder het mom van wildbeheer. Voor zover ik weet, schieten de meeste jagers op alles wat beweegt. Bovendien wordt er in de Kempense bossen gestroopt dat het een lieve lust is. Hopelijk controleren de boswachters daar even streng op als dat ze toezien op de verplichting om honden altijd en overal aan te lijnen.
Tijdens mijn dagelijkse wandeling met onze (drie) honden, die er allemaal op getraind zijn om langs de kant van de weg te gaan zitten of liggen wanneer er wandelaars, fietsers, ruiters of auto’s naderen, kreeg ik het onlangs op een zandweg weer eens aan de stok met een brutale chauffeur die mij de huid begon vol te schelden omdat de honden losliepen. Volgens hem had hij zelfs het ‘recht’ om ze aan te rijden. Of dat letterlijk zo in de wet staat, betwijfel ik, maar in de praktijk komt het er eigenlijk wel op neer, aangezien ‘het gerecht, spijtig genoeg, weinig of geen onderscheid maakt tussen het platrijden van een leeg colablikje en een dier’ (dit zijn de woorden van de politieagent die de klacht i.v.m. de roekeloze traktorbestuurder noteerde).
Moeten auto’s dan altijd en overal voorrang hebben, ook op onverharde zandwegen? Het enige dat die woedende chauffeur riskeerde, was misschien een beetje tijdverlies omdat hij even moest vertragen. Iets wat de meeste chauffeurs trouwens gelukkig vanzelf doen wanneer ze wandelaars, met of zonder honden, zien. Maar er moet er maar één tussen zitten die vindt dat de weg voor hem alleen is, zoals die vreselijke boer met zijn traktor, en het is gebeurd. In de bossen hier in de buurt, lopen overigens niet alleen honden rond; er zijn vaak ook spelende kinderen en ruiters aanwezig. Én overstekende reetjes.
Het Agentschap voor Natuur & Bos heeft op zijn website een lijstje met zones waarin honden, onder toezicht van hun baasje, los mogen lopen. Je kunt die plaatsen op één hand tellen. Bovendien klopt het ook niet altijd wat er staat. Zo zou de omgeving van de Warandevijver in Lille ‘hondvriendelijk’ zijn. Maar als je er gaat wandelen, zie je overal bordjes staan die loslopende honden verbieden…
Ofwel moet de strenge wetgeving (nationaal of gemeentelijk) worden aangepast, ofwel moeten er meer van die vrije zones komen. Ik zou iedere hondenbezitter dan ook willen aanraden om die vraag voor te leggen aan het Agentschap (an.wouters@lne.vlaanderen.be of via http://www.natuurenbos.be/).

Anders Behring Breivik bij de psychiater

2011-07-26T00:51:00.000-07:00

De Noorse massamoordenaar Anders Behring Breivik zit nog maar pas in de cel voor zijn gruwelijke daden, of psychiaters en psychologen staan alweer klaar met hun gratuite verklaringen voor wat er allemaal fout is gelopen in het brein van die genadeloze, wrede man. Wat kunnen volgens hen zoal de oorzaken zijn? Een ‘ontwrichte thuissituatie’, ‘achterdocht jegens de maatschappij’, het ‘gebrek aan een vaderfiguur’… Zo zijn er ongetwijfeld duizenden mensen, die toch geen bloedbad aanrichten. Breivik deed dat wel. Wat hebben die psychiaters & co dan eigenlijk verklaard? Niets, maar dan ook niets.
De tot hiertoe meest aanstootgevende uitleg kwam, wat mij betreft, van forensisch psychiater Rudy Verelst van de KULeuven. Volgens hem is het absoluut niet zo dat Breivik, ‘vanuit psychiatrisch oogpunt’, definitief verloren is voor de maatschappij. ‘Een reclassering is perfect mogelijk’. Hoe is het mogelijk dat iemand zoiets publiek durft te verklaren terwijl de slachtoffers van die maniak nog niet eens zijn begraven, de nabestaanden, vrienden en familieleden kapot van verdriet zijn en een hele natie geschokt is. Maar psychiater Verelst denkt al aan reïntegratie. De vraag is niet of Breivik nog ooit geschikt kan worden bevonden voor de maatschappij. De vraag is of de maatschappij ooit nog zo iemand als Breivik in haar midden kan en wil dulden.
Volgens Verelst, de man met de psychiatrische glazen bol, valt Breivik enigszins buiten het ‘klassieke begrippenkader’. Daar moet je psychiater voor zijn, om zoiets te bedenken. De mening van de man in de straat, die dit ‘totaal onbegrijpelijk’ vindt, getuigt van meer gezond verstand. Wat Breivik heeft gedaan is ook niet te begrijpen. Wees tenminste zo eerlijk om dat toe te geven. Maar psychiaters en psychologen zijn er blijkbaar van overtuigd dat zij het ‘onbegrijpelijke’ kunnen verklaren, dat zij inzicht hebben in de werking van zo’n ziekelijk brein als dat van Breivik. Dat heeft niets meer met wetenschap te maken, maar alles met intellectualistische arrogantie. Misschien moeten sommige psychiaters eens aan zelfanalyse doen, om te weten te komen waar die blijkbaar onstuitbare drang om het onverklaarbare te verklaren vandaan komt. Een betweterige jeugd, misschien? Een verwende opvoeding, waarin ze altijd gelijk kregen? Licht egocentrische trekjes?
Typerend is ook dat Breivik in het VRT-journaal van maandag 25 juli werd vergeleken met een ‘lonely wolf’. Telkens wanneer mensen iets gruwelijks doen dat ons verstand te boven gaat, duiken de metaforen uit de dierenwereld op. ‘Een smerig varken, een stomme ezel, een lomp kieken, een eenzame wolf…’
Voor alle duidelijkheid: dieren doen zoiets niet, in hun wereld bestaat geen massamoord. Tot zoiets afschuwelijks is alleen de mens in staat.
Hoor ik daar al een verklaring van de psychiaters?

Goedele Liekens ontmaskerd

2011-03-17T02:21:00.000-07:00

Nadat Liekens eerder in haar praatprogramma, Goedele op dinsdag, de compleet geschifte Angelina Elander aan het woord liet, de vrouw die Kim De Gelder onvoorwaardelijk aanbidt omdat hij het ‘aandurft’ baby’s te vermoorden, was het deze week de beurt aan Ad Van Den Berg, pedofiel en voorzitter van de Nederlandse pedopartij Martijn.
De makers van het programma én Liekens zelf houden vol dat ze daarmee hoogstaande journalistiek brengen, waarbij ze de geïnterviewden telkens weer ‘ontmaskeren’. Heel wat kijkers reageerden verontwaardigd. Mijn vraag: 'waarom kijk je dan?'
Of is het nu nog altijd niet duidelijk wat voor iemand die Goedele Liekens is? Al jarenlang werpt ze zich op als seksuologe, psychologe en experte, terwijl ze in feite niet méér is dan een hypocriete, op sensatie en kijkcijfers beluste BV. Liekens heeft geen moraal, ze is een doortrapte komediante. Als je haar bezig hoort en ziet, terwijl ze haar praatgasten ‘ontmaskert’, dan zie je ze toch gewoon (slecht) acteren.
Ze houdt maar niet op iedereen eraan te herinneren dat zij de specialiste is, de gediplomeerde psychologe die door iedereen heen kan kijken. Psychologie is nochtans géén exacte wetenschap. En Liekens heeft inmiddels een karikatuur gemaakt van de psychologie als beroep. Het verbaast me dat er uit die hoek nog geen afwijzende reacties zijn gekomen en dat psychologen die het ernstig menen met hun vak niet openlijk afstand van haar nemen.
Als er iemand is in haar tv-programma die mij vooral doet walgen, dan zijn het niet in de eerste plaats de gestoorde figuren die ze uitnodigt, maar zijzelf. Wat zij maakt, is boerenbedrog, schijnheilig geflirt met goedkoop sentiment, gewetenloze commerciële televisie op zijn smalst. Als Liekens ook maar één greintje psychologisch inzicht had, dan zou ze moeten beseffen hoe kwetsend haar programma is voor nabestaanden van de slachtoffers van Kim De Gelder en voor al diegenen die lijden onder het misbruik van pedofielen.
In een interview op http://www.vandaag.be/ betreurt Liekens het dat ze seriemoordenaar Ronald Janssen niet tijdig heeft kunnen uitnodigen voor een gesprek, want: ‘Het had wellicht veel beter geweest als iemand Ronald Janssen voortijdig op de rooster had gelegd’. Die ‘iemand’, daar bedoelt ze waarschijnlijk zichzelf mee: de ‘experte’ die iedereen ontmaskert en doorziet.
Goedele Liekens: Het Orakel van de VTM!
Als Vlaanderen inderdaad écht gechoqueerd is door dit soort programma’s, dan bestaat daar maar één antwoord op: kijk er niet meer naar.
Dat is de enige reactie die dit soort mensen begrijpt.

Waarom ik Spanje liever niet had zien winnen op het WK

2010-07-12T06:35:00.000-07:00

Als er één land was dat ik niét had willen zien winnen bij het Wereldkampioenschap Voetbal, dan wel Spanje. Ik heb dan ook de hele avond voor Oranje zitten supporteren, maar het mocht helaas niet baten. Spanje is in mijn ogen een barbaars land, waar dieren – ik heb het dan vooral over stieren en honden – louter voor commerciële doeleinden op een afschuwelijke manier worden gefolterd vooraleer ze een pijnlijke dood sterven.
Ik hoor u al denken: hoe zit het dan met al die landen waar de mensenrechten met de voeten worden getreden? Zouden je energie en verontwaardiging niet beter daar naartoe gaan? Dat doen ze ook. Ik stort maandelijks een vast bedrag voor Artsen zonder Grenzen, ik steun verschillende Derde Wereldprojecten, onder meer in Indië, ik teken geregeld petities om te protesteren tegen onmenselijke regeringen, ik koop Rode-Kruisstickers en schrijf geld over voor gebieden die door natuurrampen werden getroffen. En ja, ik ben lid van Gaia.
Toch krijg ik telkens weer de vraag te horen waarom ik zou opkomen voor het lijden van dieren, als er nog zoveel menselijk leed in de wereld is. Waarom protesteren tegen het doodslaan van zeehondjes of het folteren van stieren en honden, als er in Afrika opstandige rebellen rondlopen die onschuldige mensen afslachten met machetes? Die vraag, meestal afkomstig van moraalridders, is een goedkoop excuus om helemaal niets te doen. Er zijn immers altijd en overal situaties die erger zijn dan degene die je aanklaagt. Trek die logica door en je komt vanzelf uit bij een verlammende passiviteit of onverschilligheid.
Het minimaliseren of zelfs negeren van dierenleed dat bijna altijd door mensen wordt aangericht, heeft een cultuurhistorische achtergrond. Het 17e eeuwse denken van René Descartes, die dieren als ‘geesteloze machines’ beschouwde, heeft lang standgehouden. Maar Descartes heeft wel meer domme dingen bedacht. Ook Het Oude Testament stelt nadrukkelijk dat de mens werd geschapen om over de dieren te heersen, die overwegend als voedsel of als offergaven dienen. Een dood gevonden dier, aldus Mozes, mag echter niet worden gegeten. Maar je mag het wél aan een buitenlander verkopen, dan brengt het nog iets op… (zie Deuteronomium, 14).
Intellectuelen trekken zich nog altijd graag op aan de stoere machopraat van iemand als Hemingway, met zijn idiote verheerlijking van de corrida en van het stierenrennen in Pamplona. In Catalonië en Valencia kent men dan weer het feest van de ‘vuurstier’, waarbij pek en ander brandbaar materiaal aan de horens van de stier worden bevestigd, die in paniek op hol slaat en zo het vuur nog meer aanwakkert. Allemaal ter ere van Spaanse feestelijkheden en volkstradities. En natuurlijk ook voor het vele geld dat buitenlandse toeristen voor zulke bloedfestijnen over hebben.
Het blijft niet bij stieren. Ook Greyhounds, die worden gebruikt in commerciële renbanen, worden gruwelijk behandeld. Om te zien of ze wel vlug genoeg kunnen lopen, worden ze gedurende een paar kilometer achter een auto vastgebonden die met hoge snelheid rijdt. Nadat ze niet meer bruikbaar zijn in het rencircuit begint de echte pret pas: hun poten worden gebroken, ze worden tijdens een feestje levend verbrand, opzettelijk traag gewurgd, geslagen met stokken waaraan spijkers zijn bevestigd, enz. De barbaarse fantasieën zijn eindeloos. Wreedheid jegens dieren is van alle tijden en komt overal voor. Maar de georganiseerde en gecommercialiseerde manier waarop dat in Spanje gebeurt, is een lid van de Europese Unie onwaardig.

Ik feliciteer de organisatie PROU (www.prou.cat/english/) die er onlangs in geslaagd is het stierenvechten in Catalonië te laten verbieden!

Hopelijk volgt de rest van Spanje nu heel vlug.

Indruk maken?

2010-03-05T00:25:00.000-08:00

Is psychologie wetenschap? Psychologen zullen natuurlijk zeggen van wel, ook al behoort hun vakgebied niet tot de exacte wetenschap. Waarom beweren ze dat dan? Omdat ze ogenschijnlijk gebruikmaken van technieken waarmee de exacte wetenschappers – zoals wiskundigen, logici, scheikundigen, enz. – controleerbare resultaten hebben. Maar, in tegenstelling tot de eenduidige modellen waarmee wetenschappers werken, is de uitkomst van het onderzoek van psychologen geen feitelijk, ondubbelzinnig of meetbaar resultaat. Wat zij proberen te meten is innerlijk gedrag, soms gebaseerd op uiterlijke waarneming, zoals bij de behavioristen het geval is. De ‘bewijzen’ die zij vergaren, zijn in feite niet méér dan oncontroleerbare interpretaties. Dat 2 + 2 gelijk is aan vier, staat vast, omdat er in dit wiskundige systeem geen ruimte is gelaten voor persoonlijke duiding. De ‘speelruimte’ waarover psychologen daarentegen beschikken, is zo groot dat er nog amper sprake kan zijn van feitelijke conclusies. Neuropsychologen hebben die interpratiemogelijkheid niet of veel minder; een gezwel op een bepaalde plaats in de hersenen, zal zo goed als zeker tot een herkenbaar en objectief-controleerbaar gedrag leiden. Psychologen bevinden zich dan ook constant op glad ijs, terwijl zij nochtans de pretentie hebben te doen alsof ze vaste grond onder de voeten hebben.
De implicaties van hun pseudowetenschappelijke ambities zijn in de praktijk vaak heel ingrijpend, om niet te zeggen desastreus. Een criminoloog als Cesare Lombroso dacht dat hij crimineel gedrag kon voorspellen aan de hand van fysieke kenmerken; nog niet zoveel jaren geleden werden in Engeland talloze brave huisvaders verdacht van pedofilie, omdat hun kroost tijdens ‘psychologische’ proeven popjes uitkleedde. Waren er bij die huisvaders pedofielen? Ja. Waren het allemáál kinderverkrachters? Neen. Zijn sommige bestuurders van vrachtwagens roekeloze cowboys? Ongetwijfeld. Maar niet allemaal.
De gevolgen van deze schijnbaar wetenschappelijke deducties zijn ook op maatschappelijk en professioneel vlak heel ingrijpend aan het worden, sinds bedrijven en overheidsinstellingen almaar meer gebruikmaken van zogenaamde assessment centers, psychologen die aan de hand van allerlei tests gaan bepalen wie al dan niet in aanmerking komt voor een bepaalde job. De sollicitant mag dan wel beschikken over uitstekende diploma’s, jarenlange ervaring en geslaagd zijn voor de schriftelijke en mondelinge ingangsexamens; wanneer hij de uiterst dubieuze psychologische proeven niet met succes aflegt, wordt hij wandelen gestuurd met de beoordeling: ‘ongeschikt’.
Ik ken mensen die een bepaald beroep – zoals cultuurfunctionaris – al jarenlang tot ieders tevredenheid uitoefenden, maar die bij de verlenging van hun contract opeens werden verplicht om een psychosociale proef af te leggen, waarna ze te horen kregen dat ze ‘ongeschikt’ waren voor de job in kwestie… Ik ken ook psychologen die veel van Hitler hebben geleerd. Toen die in zijn Arendsnest politieke ‘gasten’ ontving, moesten die eerst een lange trap beklimmen. De manier waarop ze dat deden – trots, onderdanig, bang – en hun politiek gewicht bepaalden tot waar de Führer hen tegemoet kwam. De trotse fascist Mussolini werd zo geschikt bevonden dat Hitler hem bijna onderaan de trap de hand ging schudden. Een psychologe heb ik ooit horen beweren dat zij speciaal een bureau op de eerste verdieping had ingericht, om de sollicitanten de trap te zien bestijgen. Uit de manier waarop ze dat deden, kon ze immers al héél veel afleiden over hun ‘(on)geschiktheid’. Maar daar blijft het niet bij. Als je eenmaal zonder struikelen boven bent geraakt, moet je goed opletten hoe je de Psycholoog aankijkt (met een open blik, maar ook weer niet te lang) en vooral hoe je hem of haar een hand geeft. Dat doe je met de volle hand en met een stevige greep, maar knijp ook weer niet te hard, want dat verraadt een dominant trekje. En o wee, de sollicitant die met grootste onderscheiding is afgestudeerd, maar toevallig zweethandjes heeft. Die is al afgekeurd nog vóór hij goed en wel is begonnen. Er wordt soms voor minder over discriminatie gesproken.
Dan volgen de eigenlijke proeven , al hebben heel wat van die omhooggevallen psychokneuten zich ondertussen al een oordeel gevormd op basis van de ‘eerste indruk’ die ze van iemand hebben. Want dáár komt het vooral op aan, op de verborgen boodschappen die je lichaamstaal, al dan niet ongewild, verstuurt!
Wie wil weten op welke temperatuur water kookt, gebruikt daarvoor een vaste, afgesproken meting. Maar psychologen meten vaak iets heel anders dan wat het lijkt. Aan de hand van steeds moeilijker wordende vraagstukken en puzzels meten ze niet alleen je intelligentie (is dat trouwens nog nodig bij iemand met een universitair diploma?), maar vooral hoe stressbestendig je bent. Via allerlei open en gedwongen antwoordkeuzes, waarin vaak geen enkele mening echt met die van de sollicitant overeenstemt, meten ze niet hoé je over iets denkt, maar of je consequent bent. Psychologen werken dus niet alleen met zogezegde wetenschappelijke technieken; ze gebruiken ook graag heimelijke en achterbakse truukjes om iets te meten wat per definitie onmeetbaar is, namelijk innerlijk gedrag.
Op basis van die door hokuspokus verkregen informatie besluiten ze dan of je in aanmerking komt voor de job of dat je nog wat mag blijven stempelen. Psychologen mogen zich gerust een mening vormen over de geschiktheid van een sollicitant, maar ze overschatten zich wel héél erg wanneer ze die als een wetenschappelijk feit proberen voor te stellen.
Dat overheden en bedrijfsleiders tegenwoordig zo’n belang hechten aan het oordeel van zulke moderne waarzeggers, geeft te denken.

De Kampioenen (van de hypocrisie)

2009-05-03T11:06:00.001-07:00

De voorbije weken word ik voortdurend aangesproken of opgebeld door mensen die mij voorzichtig vragen: 'wat voor slechte dingen hebben wij nu allemaal over u gelezen in dit of dat weekblaadje?'. Het is niet mijn gewoonte om te reageren op wat dat soort sensatieboekjes publiceert, maar aangezien geen enkele van die redacties - met uitzondering van Story - mij de kans heeft gegeven om mijn versie van de feiten te geven, gebruik ik dit medium maar om dat wél te doen.
Dus: waarom komt er geen Kampioenenfilm?
Een jaar geleden kwamen An Swartenbroekx en haar partner, Guido Decraene, met het voorstel om, ter gelegenheid van 20 jaar FC De Kampioenen, een bioscoopfilm te maken. Swartenbroekx stelt het voor alsof dat idee origineel was. Niets is minder waar, want jaren geleden heeft Frank Van Laecke dat voorstel al gelanceerd. Ergens in de archieven van de VRT moeten er nog een paar uitgewerkte filmscenario's liggen. Maar goed, onder (bege)leiding van producent Dirk Impens en scripteditor Ed Vanderweyden gingen Swartenbroekx en Decraene aan de slag. Na een half jaar werden ze van hun taak ontheven, omdat hun werk niet aan de verwachtingen voldeed. Het duo zat toen wel met een probleem, want ondertussen hadden ze al overal van de daken geschreeuwd dat zij de makers van het filmscenario waren. Ik zou zeggen: schoenmaker blijf bij uw leest, maar sommige acteurs denken nu eenmaal dat ze alles kunnen en lijden aan zelfoverschatting. De sfeer tussen producent en scripteditor enerzijds en Swartenbroekx en Decraene anderzijds was inmiddels zo verziekt, dat er van samenwerking geen sprake meer kon zijn. Het verongelijkte koppel dreigde met processen, maar liet zich uiteindelijk sussen met een royale afkoopsom om verder hun grote mond te houden.
Op dat moment, we waren dan begin oktober, werd ik gecontacteerd door Dirk en Ed, met de vraag of ik het zag zitten om op een half jaar tijd een volledig nieuw scenario te schrijven. Die taak leek me zo gigantisch dat ik er toch een nachtje over heb moeten slapen (eigenlijk was het wakker liggen). Dirk en Ed hebben mij over de streep getrokken door te beloven dat ze, samen met een 'brainstormgroep' - waarvan onder meer deel uitmaakten: Stef Wouters (hoofd Fictie VRT), Rik Stallaerts (VRT-producent FC De Kampioenen), Bart De Pauw, en nog enkele anderen - een compleet nieuw basisidee zouden uitwerken. Dat is gebeurd, en het resultaat was even gedurfd als ambitieus. Het verhaal zou zich op twee niveaus afspelen: in het heden, waarin De Kampioenen (uiteraard tijdelijk) besluiten om te stoppen, en in het verleden, waarin het ontstaan van de ploeg zou worden verteld. Met die krachtlijnen ben ik vervolgens dag en (meer dan eens) nacht aan de slag gegaan.
Ongeveer acht synopsisversies zijn ervan gemaakt, waarbij structuur en inhoud constant werden bijgestuurd en aangepast, met de hulp van Dirk Impens, regisseur Jan Matthys, Ed Vanderweyden en Bart De Pauw. Ook de acteurs kregen daarvan enkele versies te lezen, maar de meeste reageerden toen al erg negatief. Ik begon mailtjes te krijgen van onder meer Ann Tuts die letterlijk schreef: 'Geen goed scenario, geen goede film' (nog vóór er sprake was van een scenario), of van Johny Voners die liet weten dat hij geen 'WOW-gevoel' had...
Er is toen een vergadering belegd met de acteurs waarop Loes en Dani (allebei verontschuldigd, want op reis) en Marijn De Valck (afwezig zonder reden) ontbraken. Er zijn veel - al dan niet terechte - opmerkingen gemaakt, die Dirk, Ed, Jan en ik allemaal ijverig hebben genoteerd, om er daarna zoveel mogelijk rekening mee te houden. Maar de sfeer bleef afwijzend en negatief. Alleen Jacques Van Assche liet weten dat dit, volgens hem, de beste Vlaamse komische film ooit gemaakt ging worden.
Daarna ben ik aan de dialoogversies begonnen (een viertal in totaal). Nadat Ed er nog eens met de fijne kam door was gegaan en ik een daglang apart had vergaderd met regisseur Jan Matthys, om de visuele aspecten van het scenario nog te verbeteren, werd het naar de acteurs gestuurd.
Donderdag 26 maart zaten we met hen rond de tafel, voor een 'droge lezing', zoals dat heet, en een evaluatie. Toen ik binnenkwam kon ik meteen voelen dat er een ongemakkelijke, om niet te zeggen vijandige sfeer hing. Jan Matthys is begonnen met zijn visie op de regie uiteen te zetten en heeft dat heel professioneel en enthousiast gedaan, met behulp van afbeeldingen, plannetjes, tekeningen, enz. Kosten noch moeite zouden worden gespaard voor deze film, waarvoor zelfs opnamen in Zuid-Afrika en spectaculaire stunts waren gepland. Tijdens de lezing van de tekst hebben sommige acteurs zich echt kinderachtig en heel onprofessioneel gedragen. Marijn De Valck, bijvoorbeeld, heeft de hele tijd op een lijkbidderstoontje gelezen. Daarna kwam de bespreking, waarbij Herman Verbruggen meteen het hoge woord begon te voeren (wat hoort die jongen zichzelf graag bezig!) en de toon heeft gezet: dit zou geen goede film worden! Meelopertje Ben Rottiers heeft als een luidruchtige puber van begin tot einde alles afgebroken, en de twee 'An'nen' zijn blijven doen wat ze al maanden deden: zoveel mogelijk dwarsliggen uit rancune en frustratie omdat Swartenbroekx haar scenario werd afgewezen.
Tuur De Weert en Jacques Van Assche reageerden, zoals tijdens vorige vergadering, heel positief; Loes Van Den Heuvel deed, ondanks haar vermoeidheid, veel moeite om haar tekst goed te lezen en de film te verdedigen, en Dani Heylen had een, volgens mij, heel terechte opmerking over haar aandeel in de film, waarmee ik graag rekening had willen houden bij de uitwerking van het 'shooting script'. Johny Voners, die ik eigenlijk het beste van allemaal ken , hield zich, als een braaf en bang schooljongetje, op de vlakte. Eigenlijk had ik meer persoonlijkheid en durf van hem verwacht. Zo leer je mensen kennen.
Toen nam Zijne Majesteit De Valck het woord; arrogant, betweterig, orakelend en prekerig als een verzuurde dominee. Hij vond dit een slecht scenario, waaraan hij weigerde mee te werken uit schrik voor 'de rotte eieren die hem op straat zouden worden nagegooid'! Er was voor hem nochtans een hoofdrol weggelegd om U tegen te zeggen. Achteraf heb ik mij afgevraagd of die rol voor hem misschien niet wat te hoog was gegrepen, net zoals voor de meeste andere acteurs trouwens, die al twintig jaar lang hetzelfde stereotype figuurtje vertolken en verder in hun vak niets, maar dan ook niéts hebben bewezen. Herman Verbruggen gaf trouwens zelf toe dat ze 'schrik hadden om af te gaan op het grote doek'...
Daarna werd er gestemd, voor of tegen. Monseigneur De Valck, Swartenbroekx, Tuts, Verbruggen en Rottiers waren vlakaf tegen. Daarop werd de vergadering, die in totaal 7 slopende uren had geduurd, opgeheven.
Enkele dagen later kreeg ik het bericht dat de VRT de filmplannen - ondanks 'het goede scenario' (dixit Diane Waumans) - definitief had opgeborgen. Vanaf dat moment is mijn gsm uren aan een stuk onophoudelijk beginnen te rinkelen: krantenjournalisten die hadden vernomen dat er geen film zou komen, omdat volgens enkele acteurs het scenario ondermaats was. Ik ben die journalisten dankbaar dat ze mij de kans hebben gegeven om ook mijn verhaal te doen. Iets wat niet van alle media kan worden gezegd.
Verder voel ik alleen maar opluchting en nog eens opluchting, dat het voorbij is en dat ik niet meer hoef samen te werken met mensen die weliswaar op televisie de naam 'Kampioen' dragen, maar die achter de schermen vooral zielige, kleingeestige en rancuneuze typetjes zijn.

Falend gerecht

2009-02-21T01:13:00.000-08:00

Het gerecht in dit land is doodziek, dat is al jaren geweten. Maar nooit zijn de arrogantie en de wereldvreemdheid van rechters en magistraten zo hemeltergend in het oog gesprongen als nu. Recht en rechtvaardigheid zijn nochtans belangrijke hoekstenen van onze samenleving, die almaar Amerikaanser en dus gewelddadiger wordt. Ik doe mijn hoed af voor de politiediensten van ons land, die over het algemeen goed werk leveren. Maar voor de meeste hedendaagse magistraten en advocaten kan ik alleen maar diepe minachting opbrengen.
Rechters voelen zich, in hun ivoren torens, blijkbaar boven alles en iedereen verheven en zijn het laatste bolwerk van een 19e eeuwse elitaire bourgeoisie. Advocaten zijn huurlingen geworden die zelfs de zwaarste crimineel via procedurefouten vrij proberen te krijgen, zolang ze er maar goed voor betaald worden. Iedereen heeft recht op verdediging, is hun hypocriete argumentatie. Maar is dat wel zo?
Waarom moet een maatschappij investeren in dure processen van mensen als Marc Dutroux, Hans Van Themsche of Kim De Gelder? Telkens wanneer zulke monsters hun afschuwelijke, onbegrijpelijke gruweldaden plegen, weerklinkt de roep om de doodstraf weer in te voeren. Waarom? Niet omdat al die mensen zo wraakzuchtig en bloeddorstig zijn, denk ik dan, maar omdat ze hun geloof in justitie hebben verloren. De doodstraf is immers onomkeerbaar. Een gevangenisstraf is nog zelden wat het lijkt. Eén van de slechtste wetten ooit gestemd is de Wet Lejeune, die dan ook dringend moet worden afgeschaft. Wanneer levenslang ook werkelijk levenslang zou betekenen, en opgelegde straffen correct zouden worden uitgevoerd, dan zou je de roep om de doodstraf meteen zien verminderen of zelfs verdwijnen.
De misdaden van sommige mensen zijn zo afgrijselijk dat ze geen tweede kans verdienen. Toch hoor je advocaten telkens weer met dezelfde belachelijke verweermiddelen afkomen om daar tóch voor te pleiten. Natúúrlijk heeft hun cliënt spijt, en natúúrlijk herinnert hij zich niets meer van de feiten. Alles gebeurde als in een roes. Huurlingen... En vaak komen ze daar nog mee weg ook. En lukt dat niet, dan zijn er nog altijd de onvermijdelijke procedurefouten, die zelfs zware gangsters lachend hun straf laten ontlopen. Een procedurefout – het woord zegt het zelf – impliceert dat er iemand is die zijn werk niet goed heeft gedaan, die iets, al dan niet bewust, over het hoofd heeft gezien. Laat dié daar dan ook voor opdraaien, in plaats van dat zijn fout tot de vrijlating van misdadigers leidt. Onder het mom van de scheiding der machten blijven magistraten de ene na de andere blunder en onrechtvaardigheid opeenstapelen, en zonder dat hun daarvoor de rekening kan worden gepresenteerd. Rechters voelen zich immers onaantastbaar, ook indien ze hun werk niet of slecht doen.
Niemand wil een terugkeer naar een maatschappij waarin het recht van de sterkste heerst (behalve natuurlijk de criminelen zelf). Maar een samenleving waarin het individu zijn recht op bescherming en rechtvaardigheid heeft afgestaan en in de handen van een gerechtelijk apparaat heeft gegeven, mag dan ook eisen dat de verantwoordelijken hun job naar behoren doen. Dat is nu niet het geval.
Onlangs ontmoette ik toevallig een rechter die zelf het slachtoffer van een inbraak was geworden. Hij had nooit beseft, zei hij, wat voor een vreemd gevoel het geeft bij je thuiskomst opengebroken deuren en kasten aan te treffen. Misschien, dacht ik, is dit wel iemand die in het vervolg twee keer zal nadenken vóór hij weer eens het zoveelste inbraakdossier met hautaine onverschilligheid zal seponeren…

Recessie rijmt op depressie

2008-10-09T02:28:00.000-07:00

Dat het neoliberale systeem door de toenemende globalisering almaar ondoorzichtiger en oncontroleerbaarder wordt, was al wel langer duidelijk. Geld wordt met de snelheid van een muisklik van de ene rekening naar de andere verplaatst, leningen en kredieten worden met gulle hand verstrekt aan al wie erom vraagt, en privébedrijven slaan de handen mondiaal in elkaar om hun omzet en monopoliepositie te vergroten. Tot nu toe heette dat 'de groei van de wereldeconomie'.
Door wat recent met de banken is gebeurd, weten we hoe dat hele op winstbeluste systeem langzaam maar zeker zichzelf van binnenuit aan het vernietigen is. Terwijl 'de kleine spaarders', zoals men ze noemt, hun geld tegen belachelijk lage rentevoeten aan hun bank toevertrouwden, streken de managers - die toch al onfatsoenlijk veel verdienen - miljoenenbonussen op met risicovolle investeringen. Zij waren immers niet degenen die de consequenties van een gevaarlijke gok zouden moeten incasseren, integendeel; zelfs na een eventueel ontslag wegens slecht beleid staat hun een afscheidsvergoeding te wachten die ronduit immoreel is.
Eens te meer is het duidelijk waar het in onze Westerse samenleving om draait: geld en hebzucht. De grote bedragen die topsporters, bekende acteurs, popsterren, enz. verdienen zijn gewoon wansmakelijk, maar vreemd genoeg lijken de meeste mensen zoiets sociaal aanvaardbaar te vinden. De massa heeft blijkbaar behoefte aan 'supersterren' die ze kunnen verafgoden. En dat weten de media maar al te goed. Zij creëren zulke helden aan de lopende band, omdat ook dat rendeert.
Managers van grote bedrijven en banken behoren sinds enkele jaren ook tot dit 'sexy' sterrendom. Ze verschijnen met de regelmaat van de klok op televisie en in kranten, er worden prijzen uitgereikt voor wie de grootste omzet realiseert, politici dansen naar hun pijpen en proberen zoveel mogelijk graantjes mee te pikken door te zetelen in raden van Bestuur, en ondertussen is er niemand die daadwerkelijk controle uitoefent op wat die mensen allemaal doen om nog rijker te worden dan ze al zijn.
De zeepbel is nu uiteengespat en eigenlijk is dat een goede zaak. Niemand die er nog naast kan kijken. Wat nu wereldwijd gebeurt, kan wellicht nog het best worden vergeleken met de ziekte van onze tijd: depressie. Lang voor die ziekte in volle hevigheid losbarst, worden er signalen uitgezonden, die echter nog al te vaak worden genegeerd of niet worden herkend. Ons lichaam waarschuwt ons dat we niet goed bezig zijn, dat we moeten opletten, dat er grenzen zijn aan de manier waarop we leven. Een samenleving doet dat ook, en nu worden we bruusk geconfronteerd met de gevolgen van hebzucht, neoliberalistisch winstbejag, egotripperij en grenzeloze globalisering. Recessie rijmt niet voor niets op depressie.
Hetzelfde zal zich binnen afzienbare tijd ongetwijfeld herhalen met de natuur, die al jarenlang signalen uitzendt dat we het over een andere boeg moeten gooien. Tot we ook daar op een punt zijn gekomen dat de gevolgen onomkeerbaar worden, en lang kan dat niet meer op zich laten wachten.
Dan zal het echter niet alleen onze welvaart zijn die wordt aangetast, maar ook onze gezondheid. De 'afscheidspremie' die de natuur ons geeft in ruil voor ons slechte beleid zou wel eens dik kunnen tegenvallen...

In memoriam Hugo Claus

2008-03-25T07:45:00.000-07:00

De generatie van Nederlandstalige schrijvers die als het ware in het collectieve geheugen van mensen van mijn leeftijd staan gegrift, is zo stilaan aan het verdwijnen. Reve, Lampo, Wolkers… en nu ook Hugo Claus.
Ik wil het hier niet over zijn literair oeuvre hebben. Dat hij een groot schrijver was, daar is zowat iedereen het wel over eens. Op zijn manier benaderde hij het ideaal van de Uomo Universalis. Hij had alleen pech dat hij in zo’n klein taalgebied leefde en werkte.
Waar ik het wél over wil hebben, is de manier waarop hij is gestorven.

Hoe moet het voelen wanneer je zelf op de kalender de dag van je dood aanwijst? Je maakt een afspraak met de dokter, alsof het om een consultatie gaat. Het aftellen kan beginnen. Twee dagen vóór je afspraak met de dood nodig je nog enkele vrienden uit, met wie je de avond al drinkend, pratend en lachend doorbrengt. En ondertussen wéét je: dit is de allerlaatste keer.
Dan breekt je laatste dag aan. Je staat op, gaat naar de badkamer, wast en scheert je, want je wil er netjes bij liggen, straks wanneer je… Je kijkt nog eenmaal in de spiegel, maar wat je ziet bevalt je niet. Het is iemand die je niet (meer) wil zijn. Ontbijt je nog? Drink je alleen maar een kop koffie? Waarschijnlijk rook je nog één sigaret. Je kijkt nog eens rond in je vertrouwde huis, met de vele herinneringen aan betere tijden, en sluit dan voorgoed de deur achter je. Je zult hier nooit meer terugkeren. Alles wat je vandaag nog doet, gebeurt voor het laatst. Behalve het sterven, dat doe je ook voor het eerst. En daarom wil je het goed en waardig doen.
Straks draait de wereld verder zonder jou.
Je stapt in de auto en laat je voeren. Onderweg kijk je naar de dagdagelijkse menselijke bedrijvigheid. Zowat iedereen die je op dat moment ziet, is op weg naar zijn werk. De ene nog wat slaperig, de andere ongeduldig omdat er alweer file is. Maar allemaal hebben ze een doel. Die drukte komt je opeens heel onwerkelijk over. Eigenlijk is het jouw wereld al niet meer.
Het ziekenhuis komt in zicht. Ook hier is het een komen en gaan. Jij komt alleen maar. Aan de spreekkamer van dokters zitten patiënten te wachten. Ze hebben allen dezelfde wens: spoedig weer beter worden. Maar ‘gij keert niet naar mij terug, van u herstel ik niet’.
Dan komt het moeilijkste. Je moet afscheid nemen van wie je lief is. Je doet het alsof je een lange, verre reis gaat maken, misschien zelfs met een kwinkslag, maar opnieuw weet je, met iedere vezel in je zieke lijf, dat er ditmaal geen terugkeer is. De dokter kijkt je zwijgend aan. Je knikt. Ja, ik ben er klaar voor.
Langzaam zink je weg in een droomloze slaap. Ars Moriendi. Vaarwel, Hugo Claus.

Zelfs je dood was een Kunstwerk.

Ceci, n'est pas une pipe

2008-02-08T15:29:00.000-08:00

Tegenwoordig krijg je tijdens de aankondiging van een film op televisie geregeld te horen dat het verhaal ervan is gebaseerd op ware feiten. En op de achterflap van romans staat steeds vaker te lezen dat het gaat om ‘een authentiek relaas’ of om een ‘realistische weergave van eigen ervaringen’. Alsof die mededelingen een of andere meerwaarde aan de intrige moeten geven. Want ook al rammelt het scenario aan alle kanten, is het acteerwerk ondermaats of lijkt de literaire uitwerking van het thema nergens op; het is toch allemaal écht gebeurd. En dus per definitie boeiend, zo schijnt men te willen suggereren. Ook al hebben zulke films of boeken misschien een documentaire waarde, van een geslaagd verhaal verwacht ik toch méér dan dat het alleen maar ‘echt is gebeurd’. Zoals: een persoonlijke visie op het onderwerp, een interessant wereld- of mensbeeld, en een aangepaste vormgeving die het anekdotische overstijgt.

Er is een tijd geweest dat lezers of toeschouwers er behoefte aan hadden te vluchten uit hun alledaagse werkelijkheid, bijvoorbeeld in de bizarre fantasie van de science fiction. Maar inmiddels doet zich het omgekeerde verschijnsel voor en bestaat er blijkbaar een grote nood aan keiharde 'realiteit'. Mensen willen gegrepen worden door levensechte situaties, die ze dan automatisch gelijkstellen met drama en tragiek. Het massamedium televisie heeft daarvoor zelfs een nieuw format bedacht: reality-tv. Terwijl de kijkers de indruk hebben dat ze met hun neus op de feiten worden gedrukt, gaat het bij al die reeksen, waarmee zowat alle zenders ons om de oren slaan, eigenlijk alleen maar om een nieuwe, vaak sensationele vorm van anekdotiek.

In Amerika bestaat het fenomeen natuurlijk al veel langer. Daar kun je ontsnapte gangsters, die na een wilde achtervolging klem worden gereden, live zien neerschieten. Of volg je een aanslepende rechtzaak, alsof het een soap is. Bij ons gaat het - voorlopig - nog niet zo ver, maar lang kan dat niet meer duren. Wéten dat je naar een echt verminkt lijk of naar onvervalste slachtoffers van een ramp of een aanslag zit te gluren, geeft veel mensen een kick die ze bij fictie niet meer krijgen. Vaak laat de kwaliteit van de getoonde beelden veel te wensen over, maar dit vergroot de illusie van realiteit alleen maar.

Handige programmamakers imiteren dus, bij het draaien van hun reality-shows, de bruuske camerabewegingen van hollende oorlogsverslaggevers, waarbij de toeschouwer een getuige wordt die als het ware recht door de lens kijkt. Hij zit op een comfortabele en veilige manier middenin de gebeurtenissen - zoals het een voyeur past - en die bezorgen hem kippenvel, doen hem tranen huilen of wekken vals medelijden op. Eender wat. Als ze hem maar iéts doen.

De gemoedsaandoeningen die hij ondergaat lijken echt, maar zijn het niet. Ze maken gewoon deel uit van de zorgvuldig geprogrammeerde werkelijkheidsindruk die wordt gecreëerd, en verdwijnen weer van zodra het programma eindigt. Het zijn de vrijblijvende gevoelens uit de amusementswereld, die geen enkel spoor nalaten en evenmin tot enig inzicht leiden. Al die idiote reality-shows, gaande van De Pfaffs en Temptation Island tot Big Brother, hebben evenveel met de werkelijkheid te maken als de geschilderde pijp van René Magritte met een echte.

Maar Magritte was tenminste zo eerlijk erbij te vermelden: Ceci, n’est pas une pipe...

Slim, slimmer, slimst

2008-01-22T06:28:00.000-08:00

De historische weg die onze Westerse beschaving volgt, wordt graag voorgesteld als een voortdurend stijgende lijn: steeds meer welvaart, een bloeiende economie met af en toe een dipje, almaar groeiende kennis en een technische ontwikkeling waar geen rem op lijkt te staan. Op mijn leeftijd begin ik meer en meer in het gezelschap te vertoeven van mensen die het - met al dan niet gepaste - trots over hun kleinkinderen hebben. Ja, de jeugd wordt steeds slimmer! Waar gaat dat eindigen?
Oppervlakkig bekeken, valt daar weinig tegenin te brengen. Ze hebben tegenwoordig nog maar amper de kleuterschool doorlopen, of ze kunnen hun naam al schrijven, tot 20 (euro...) tellen en ingewikkelde computerspelletjes spelen. Nog een paar jaar verder, en ze praten de volwassenen onder tafel - want onze jeugd is niet alleen slim, ze is ook mondig! Ik geef toe dat ze slim zijn, maar dan in de betekenis die het spreekwoord 'wie niet sterk is, moet slim zijn' eraan hecht. Maar zijn ze ook intelligent?
Wat is dan het verschil, hoor ik u vragen?
Slim heeft in de eerste plaats te maken met op praktijk gericht verstand, met manipulatie en schranderheid. Zelfs de grootste dommerik kan in mijn ogen af en toe slim uit de hoek komen. Voor 'slimme' mensen moet je trouwens uitkijken, want vóór je het weet ben je bedrogen.
Intelligentie heeft te maken met, laat ik het noemen: een kijk op de werkelijkheid. Een intelligent iemand is in staat verbanden tussen feiten te leggen, oorzaken en gevolgen te zien, en kan alles in een ruimere context beschouwen. Met en door zijn intelligentie ontwerpt hij of zij een wereldbeeld.
Slimheid heeft altijd een doel; intelligentie is een middel, om de anderen, de wereld en uiteindelijk zichzelf beter te leren begrijpen. Het dient niet in de eerste plaats een praktisch nut, maar is veeleer beschouwend en abstraherend. Daarom vind ik de uitdrukking 'kunstmatige intelligentie', wanneer het over een computer gaat, niet zo goed gekozen. Dat zou 'kunstmatige slimheid' moeten zijn.
Voor wie slim is, is 1 + 1 altijd 2. Een intelligent-denkend persoon vraagt zich af waarom dat zo is én of het wel altijd klopt. Eén appel en één peer zijn wel twéé vruchten, maar blijven één appel en één peer.
Intelligentie heeft ook altijd een ethische dimensie, want je kunt nu eenmaal geen verbanden leggen zonder daarbij een achterliggende cultuur of bepaalde waardeoordelen te betrekken. Is onze Westerse jeugd intelligenter dan de vorige generatie(s)? Of anders gezegd: gaat onze Westerse beschaving nog altijd in stijgende lijn, zoals we zo graag willen geloven?
Uit een peiling van het tijdschrift Eos, eind 2007, bleek dat een derde van de ondervraagde jongeren niet meer weet dat het de aarde is die rond de zon draait, en niet omgekeerd. Voor het verdedigen van die heliocentrische opvatting is Galileï ooit bijna op de brandstapel beland. De merkwaardige vaststelling die Eos deed, is méér dan een gebrek aan feitenkennis; ze heeft te maken met (het ontbreken van) een wereldbeeld. Of is ze veeleer typerend voor een jonge generatie die denkt dat alles om hén draait?
Wat misschien nog verontrustender is, is de spectaculaire toename van fysiek geweld. Ze gaan elkaar op almaar jongere leeftijd met vuisten en messen te lijf, en af en toe trekt er zelfs eentje een pistool. Onze 'mondige' jeugd, die niets liever doet dan chatten, gsm'en en sms'jes versturen, laat het schromelijk afweten wanneer het tot een - zelfs banale - confrontatie komt en grijpt dan terug naar 'het recht van de sterkste'.
Het verschijnsel 'zinloos geweld' lijkt een uitvinding van de aankomende generatie te zijn. Als verklaringen worden steeds vaker genoemd: verveling en het zoeken naar een almaar sterkere 'kick'. Geweld als amusement en tijdverdrijf. Van veel intelligentie getuigt dat allemaal niet.
Het meest cynische van het verhaal is wellicht dat de huidige 40'ers en 50'ers daar de jongeren zelf moeilijk de schuld van kunnen geven. Intelligentie, waarden, cultuur en ethisch besef ontwikkel je niet zomaar, die moet je doorgeven. Als ouders van vandaag willen weten wat ze fout hebben gedaan, hoeven ze alleen maar naar hun opgroeiende kinderen te kijken. Ik vrees dat er een bijzonder gewelddadige generatie op komst is, waarin alleen de sterksten en de 'slimsten' het voor het zeggen gaan krijgen.

Guillermo Habacuc Vargas

2007-10-24T05:20:00.000-07:00

Kan kunst de wereld redden? Vergeet het. Op die dooddoener probeer ik al lang geen antwoord meer te geven. Een wereld waarin zoveel geweld, onrechtvaardigheid, wreedheid en haat bestaat, is niet meer te redden, denk ik soms. Kunst kan al die negativiteit wel draaglijker maken. Daarom moet ze positieve energie uitstralen, ook wanneer ze de grauwe kant van de werkelijkheid toont. Of zoals Boontje het ooit zei: 'Ook de afbreker bouwt op'. In haar meest geslaagde vorm toont goede kunst ons een realiteit zoals ze zou kunnen zijn. Echte, grote kunst is daarom altijd voor een deel utopisch.

Guillermo 'Habacuc' Vargas, een Costaricaan, noemt zichzelf kunstenaar. Tijdens een recente expositie in Nicaragua bond hij een straathond vast aan een touw en liet het dier genadeloos verhongeren, terwijl er tegen de muur hondenvoer hing. Niemand van de bezoekers heeft ook maar iets ondernomen om de hond te helpen of te redden. Het dier stierf, vastgebonden, op een koude vloer, terwijl rondom hem mensen met hapjes en drankjes rondliepen. Zoveel wreedheid in naam van de kunst... Als zelfs mensen die zichzelf 'kunstenaar' noemen, en ik denk dan ook aan een kwakzalver als Damien Hirst, de kant van de wreedaards, de vernietigers en de sadisten kiezen, dan krijgt de vraag of 'kunst de wereld kan redden' een wel heel cynische bijklank.

Vargas verdedigt zich door te stellen dat de anonieme hond, eenmaal dood, veel 'levendiger' is dan toen hij nog op straat ronddoolde en niemand oog voor hem had. Dat is het soort logica waaraan ook terroristen zich bezondigen. Ook zij doden en verminken in naam van een betere wereld en hun, al dan niet toevallige, slachtoffers dienen een hoger doel. Wie die logica hanteert, is niet alleen dom, maar moet ook goed begrijpen dat daarmee de meest afschuwelijke misdaden kunnen worden gerechtvaardigd.
Vargas zelf is ontzettend blij met al de aandacht die hij nu krijgt en werd ondertussen zelfs uitgekozen om zijn land te vertegenwoordigen op de komende biënnale in Honduras. Dierenrechtenorganisaties denken daar gelukkig anders over en hebben via internet een wereldwijde petitie verspreid.
Wat mij betreft, moet Guillermo Vargas professioneel worden 'uitgehongerd'. In geen enkele galerij mag hij nog welkom zijn, niemand mag nog ooit werk van hem kopen.

Teken daarom de petitie op: http://www.marcaacme.com/blogs/analog/index.php/2007/08/22/5_piezas_de_habacuc.

Niet in naam van de kunst, maar in naam van de menselijkheid.

De eed van Hypocrietes

2007-08-06T01:02:00.000-07:00

Het leuke aan goede vrienden is dat je het grondig met elkaar oneens kunt zijn, en tóch vrienden kunt blijven. Onlangs had ik weer zo'n hoogoplopende discussie met een goede vriend, en nog wel over het wielrennen en dan met name de recente Ronde van Frankrijk.

Er moet al iets héél bijzonders gaande zijn - vliegtuigen die zich in WTC-torens boren, bijvoorbeeld - vooraleer ik overdag de televisie aanzet. Maar door het aanhoudende slechte weer van de voorbije julimaand had ik me toch laten verleiden om wat naar de 'Tour de France' te kijken. Toen de eerste dopinggevallen (alweer) opdoken, heb ik er evenwel definitief de brui aan gegeven, net zoals de Duitse televisie. Jammer dat de andere zenders de moed niet hadden om het voorbeeld van de Duitsers te volgen.

Ik had destijds nogal wat sympathie voor Johan Museeuw, want dat leek me nog een eerlijke sportman. Maar toen ze hem na een wedstrijd, naar aanleiding van mogelijk dopinggebruik, interviewden aan de deur van zijn caravan en hij zich maar bleef verbergen achter een grote handdoek, wist ik dat hij stond te liegen. En jawel, niet lang daarna vlogen de 'wespen' en de 'gesneden broden' hem om de oren. Het valt me ook telkens weer op hoe kritiekloos de meeste fans het bedrog en de leugens van hun wielerhelden blijven vergoelijken.

Zo ook dus mijn goede vriend, die het standpunt van een gereputeerde dokter bijtrad, die verkondigde dat men doping in de sport het best legaal zou maken. Daar keek ik nogal van op, want mijn vriend is doorgaans een wijs man, ook al hebben we geregeld stevige meningsverschillen. Ik opperde dat die dokter destijds blijkbaar een eed van 'Hypocrietes' moest hebben afgelegd; want sinds wanneer is doping goed voor het lichaam? Mijn vriend vond dat bijzaak. Of hij er al aan had gedacht dat je op die manier niet alleen doping toelaat, maar ook verplicht maakt?, vroeg ik hem. Want wie zou in dat geval nog zonder kunnen? 'Risico's van het vak', luidde het antwoord. Toen ik zei dat die bewuste dokter waarschijnlijk de spreekbuis was van de medische dopingmaffia, en dat hij zijn onethisch standpunt verkondigde om naïeve zielen ervan te overtuigen dat doping helemaal niet zo gevaarlijk of onsportief is als algemeen wordt aangenomen, zag ik mijn vriend even slikken. Was ik te ver gegaan?

Even vreesde ik een jarenlange vriendschap in rook te zien opgaan. Maar nee, hij bleef sportief, de wijnglazen werden zwijgend bijgevuld en vervolgens zijn we maar over het succes van de nieuwe Harry Potter beginnen te praten.

Wat ik eigenlijk nog had willen zeggen was dat een dokter die zo'n misdadige onzin uitkraamt, zou moeten geroyeerd worden. Samen met al zijn corrupte collega's die, in donkere achterkamertjes, rijkelijk hun zakken vullen in dienst van eerzuchtige, valsspelende renners.
En wat die laatste zelf betreft: banden aflaten en hun fiets voor eeuwig en altijd verplicht aan de haak hangen.

Misschien dat ik mij dan nog wel eens laat verleiden om op een regenachtige dag op televisie naar een wielerwedstrijd te zitten kijken.

De taal van het lichaam

2007-08-02T01:24:00.000-07:00

'Gevraagd: perfect tweetalig, kennis van een derde taal is een pluspunt, goed voorkomen, stressbestendig en flexibel, bereid zijn onregelmatige werkuren te presteren, ervaring met WP en Excel, vlotte spreek- en schrijfvaardigheid.'
Het is maar een greep uit de vele advertenties die dagelijks in kranten verschijnen en waarin het ideale profiel van de gezochte werknemer wordt geschetst. Alsof dat niet volstaat, hanteren de bedrijfspsychologen tegenwoordig nog een ander criterium, namelijk het beheersen van wat men noemt: body-language.
Wie zijn hart- en ademhalingsritme, zijn zweetklieren en nerveuze vingers niet kan bedwingen, scoort al dadelijk minder goed dan wie zulke lichaamsfuncties wel in toom kan houden, ook al moet hij of zij daarvoor een paar tranquillizers slikken. Een zenuwtrekje rond de mond, een lichte trilling in de stem, een ongecontroleerde beweging van de hand... het wordt allemaal nauwlettend geregistreerd door iemand die te werk gaat als een leugendetector die de sollicitant op verborgen zwakheden moet betrappen. Ooit hoorde ik een headhunter zeggen: 'ik weet al wat voor vlees ik in de kuip heb, wanneer ik iemand nog maar de trap zie opkomen'.
Vroeger werd mensen aangeraden in stresssituaties een pen of iets dergelijks vast te houden, om zo een deel van de overdreven spanning te kanaliseren. Nu geldt dat opeens als een teken van onzelfzekerheid. Wie het aandurft zijn benen te kruisen, geeft blijk van krampachtigheid en wie in een sollicitatiegesprek enkele keren schichtig de ogen neerslaat, heeft zich eveneens verraden en mag wel inpakken.
Nadat men de werkzoekenden in een gestroomlijnd pak en in een al even stereotiep taalgebruik heeft gedwongen, is het nu dus de beurt aan het lichaam dat moet leren de meest spontane reacties tegen te gaan. Ondertussen stellen dokters en psychiaters zich vragen over de toenemende behoefte aan antidepressiva, slaappillen en kalmerende middelen, en lijkt het erop dat alcohol, drugs, geweld en de nood aan steeds sterkere prikkels de uitlaatklep zijn geworden voor een geest die op springen staat. Om er gezond en aantrekkelijk uit te zien, aarzelt men vaak niet om naar de ongezondste middelen te grijpen.
Ik beweer niet dat de taal van het lichaam onbelangrijk is. Integendeel. Alleen lijkt men ze meer en meer op een verkeerde manier te interpreteren en naar zijn hand te willen zetten. Natuurlijke en spontane reacties worden stelselmatig onderdrukt, terwijl ernstige signalen dat er iets aan de hand is achteloos worden weggewuifd. Zo wordt er niet alleen valsgespeeld in de communicatie met de buitenwereld, maar bedriegt men ook zichzelf.
Ik prijs mij gelukkig dat ik een job heb waarbij niemand mij op de vingers kijkt. Geen mens die mij kan beletten nerveus heen en weer te schuifelen op mijn stoel, met mijn vingers op een denkbeeldig klavier te tokkelen of hardop te vloeken wanneer het werk even niet vlot. Allemaal gedragingen die niet veel goeds voorspellen, als ik de bedrijfspsychologen mag geloven.
Maar dat doe ik niet, want inmiddels weet ik dat die verschijnselen van onrust er nu eenmaal bijhoren en dat het verkeerd zou zijn mij ertegen te verzetten. Ze maken immers deel uit van de motor die de creativiteit aandrijft. Het is pas, denk ik, wanneer die knagende onrust en die tergende twijfels zouden verdwijnen, dat ik mij écht zorgen moet gaan maken.